14 mei 2026 om 23:59
“Aan de rand van het donkere bos lag nog de sneeuw van de vervlogen eeuw, toen Lajos van Lázár, het doorzichtige kind met de waterblauwe ogen, voor het eerst de man zag die hij tot na diens dood voor zijn vader zou houden.” Wat de jonge Zwitserse auteur Nelio Biedermann ons met de openingszin van Lázár belooft, maakt hij ruim driehonderd bladzijden lang waar: zijn roman bulkt van de literaire virtuositeit, personages om van te houden, menselijk drama, tactiele natuurbeschrijvingen …
Lázár is een familie-epos over het gelijknamige Hongaarse baronnengeslacht. Op de eerste bladzijde wordt, ergens rond de vorige eeuwwisseling, de jongste nazaat geboren in een gezin dat gebukt gaat onder zelfdoding en -verminking, onder krankzinnigheid en weltschmerz. Personages verdwijnen voorgoed in het bos, of in zichzelf.
Aan de einder mag dan de Eerste Wereldoorlog rommelen, in zijn kasteel te midden van zijn landerijen en bossen, in een verre uithoek van de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, kan baron Sàndor Lázár zich niet voorstellen dat het Keizerrijk met al zijn gestolde gewoontes en tradities er ooit niet meer zal zijn. Toch is het exact dat wat zijn familie zal meemaken (ah, Oostenrijk-Hongarije, het mooiste stuk gebroken porselein dat de Europese buffetkast rijk is). De adellijke familie zal mee onderuitgaan.
Nieuwe ster
Deze epische roman wordt internationaal met feestschalmeien onthaald, Biedermann heet een nieuwe ster aan het literaire firmament. Duizend boekhandels verkozen vorig jaar op de Frankfurter Buchmesse Lázár tot favoriete boek van de onafhankelijke boekhandels. De vertaalrechten zijn verkocht aan 26 landen. Ook de filmrechten zijn verkocht. In Duitsland gingen meer dan 200.000 exemplaren over de toonbank. Biedermanns snorretje is prachtig. Die Zeit noemt zijn werk geïnspireerd op dat van Thomas Mann en Joseph Roth, reuzen van de Europese literatuur.
Die Zeit overdrijft niet. Lázár lezen geeft minstens zin om Roths grote meesterwerk Radetzkymars te herlezen (sowieso een goed plan om dat jaarlijks te doen). Is Lázár dan even goed als Radetzkymars? De twee vergelijken zou té subjectief zijn, maar indrukwekkend is het wel, de vaststelling dat Roth zijn meesterwerk schreef toen hij bijna 40 was, en Biedermann Lázár als broekje van amper 21.
Toch is zijn vertelkracht al immens. “Toen Sándor de dennengroene gordijnen opzijschoof en het raam opende, wist Mária dat de spreeuwen zich vandaag zouden verzamelen.” Biedermann heeft oog voor wat vliegt in het zwerk of ruist in het struikgewas. Hij weet meesterlijk de geur van een natte weide op te roepen, de weldaad van de door een kolossale kastanjeboom geworpen schaduw op een hete middag. En geraffineerd weet hij onze sentimenten en relaties te vatten, met name het soort dat van familie een emotionele moordkuil maakt. “Zo kwam het dat ook Sándor, wiens beschermingsinstinct voor zijn zwakke, dromerige broer sinds de verdwijning van hun vader in verachting was omgeslagen (…)”
Biedermann durft ellenlange zinnen te spinnen, zonder een woord te veel of op de verkeerde plek. Nooit verliest hij – en nooit verliezen wij – daarbij de draad, nergens verglijdt hij in kitscherige barok. Zijn stijl laat zowel toe de 334 pagina’s in één koortsige nacht uit te lezen, als ze wekenlang, stukje bij beetje te savoureren. En hoewel er weinig te lachen valt in deze roman, laat hij ons toch vaak genoeg glimlachen. Omdat Biedermann zich van het soort ingehouden humor bedient waarin, weer hij, Roth ook zo excelleerde.
Beethoven
Dit is niet alleen een historische roman, het is zeker ook een politieke. Aangrijpend beschrijft Biedermann de gruwel van de in Boedapest aanrollende Russische tanks (“reusachtige, primitieve pissebedden”), van de zich in haar straten opstapelende lijken, de politieke vervolgingen door Sovjet-agenten, de gigantische ontgoocheling die zich meester maakt van Hongaarse vrije burgers wanneer zij beseffen dat de ene dictatuur wordt ingeruild door een ander.
De Muur en het Gordijn mogen in hun betonnen en ijzeren gedaante zijn neergehaald, toch bestaan ze nog steeds in onze West-Europese geesten. De vertrappeling van broeders en zusters in Midden- en Oost-Europa door het Rode Leger, de morele en politieke corruptie in de arbeidsparadijzen … : al te vaak zien wij dat als exotisme, als verleden tijd. Maar het is simpelweg gedeelde geschiedenis die vandaag nog steeds pulseert. Vladimir Poetin kijkt naar Oekraïne zoals Jozef Stalin dat deed, de blik die Donald Trump op Europa werpt is die van een maffiabaas op de uitbater van een kruidenierszaak: betalen of bloeden, dat is de deal. Beter dan onze eigen leiders doen zij ons eindelijk beseffen dat Europa en de Europese Unie meer zijn dan geografische toevalligheden of een interne markt. Europa is een lotsbestemming. Wij zullen Europees zijn, of wij zullen niet zijn. Op die manier waart de ziel van Europa door Lázár. Heel specifiek wordt ze opgeroepen door een nu 23-jarige telg uit een Hongaarse familie die al vluchtend in Zwitserland is terechtgekomen – Biedermann heeft zich geïnspireerd op zijn eigen familiegeschiedenis voor dit boek.
Zaterdag 9 mei laatstleden werd het Hongaarse parlement een eerste keer schoongespoeld met ‘Ode aan de vreugde’, het volkslied dat geen volkslied mag heten. Bekijk daarvan de beelden, tik vervolgens in uw zoekbalk: ‘Ludwig van Beethoven negende symfonie’ en sla dan Lázár open.
NELIO BIEDERMANN
Lázár
Vertaald door Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen. Atlas Contact, 334 blz., € 24,99 (e-boek € 12,99)